ความสุขไม่ขาดสาย...เชียงราย แต้ แต้

August 17, 2019
by บิเบวา, ภาพ : ปริญญา ชาวสมุน

เติมความสุขเรียบง่ายกับวิถีชนเผ่าในหมู่บ้านม้งกิ่วกาญจน์ เชียงของ แล้วเติมเต็มเรื่องราวความหลังด้วยการนั่งรถรางย้อนอดีตกันที่เมืองเก่าเชียงแสน

ฝนขาดเม็ดไปแล้ว แต่ความเขียวขจีชุ่มฉ่ำยังปกคลุมทั่วทั้งขุนเขา ไกลสุดสายตาคือดินแดนประเทศเพื่อนบ้านที่มีเพียงลำน้ำโขงคั่นกลาง

เราใช้เวลาชั่วโมงกว่าๆ จากสนามบินเชียงราย เลี้ยวเลาะเข้ามาตามถนนในหมู่บ้าน ก่อนจะมาหยุดลงที่นี่ บ้านม้งกิ่วกาญจน์ ตำบลริมโขง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย หมู่บ้านเล็กๆ ที่ถูกถนนผ่ากลาง ทว่ายังคงรักษาวิถีวัฒนธรรมอันเรียบง่ายไว้ จนกลายเป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวชุมชนที่หลายคนแอบหนีความวุ่นวายมาปลีกวิเวก เติมความชิลล์ให้ชีวิต

20190817_๑๙๐๘๑๗_0013

 

พักใจในลันเจีย ลอดจ์

เป็นที่รู้กันว่า ที่บ้านม้งกิ่วกาญจน์แห่งนี้ มีจุดรวมพลของนักท่องเที่ยวอยู่ที่ ลันเจีย หรือ ลันเจี๊ยะ ลอดจ์ (LANJIA LODGE) บ้านพักแนวธรรมชาติที่ ‘สงบร่มรื่น’ สมกับความหมายในภาษาม้ง ซึ่งไม่เพียงกินอิ่มนอนอุ่นในบ้านไม้สไตล์ท้องถิ่น นั่งเล่นริมระเบียงชมทิวเขาและเมฆหมอก ยังมีกิจกรรมเรียนรู้วิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ม้งและลาหู่ในชุมชนให้ได้อินไปกับกลิ่นอายทางวัฒนธรรมที่อบอวลอยู่รอบๆ ตัว

ที่หมู่บ้านแห่งนี้แม้จะมีกลุ่มชาติพันธุ์ม้งอาศัยอยู่เป็นส่วนใหญ่ ประมาณ 90 เปอร์เซ็นต์ ที่เหลืออีกส่วนหนึ่งเป็นชาวลาหู่ แต่ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมาก็อยู่ร่วมกันได้อย่างกลมกลืน ที่สำคัญส่วนใหญ่คุ้นเคยเป็นอย่างดีกับการต้อนรับนักท่องเที่ยว เนื่องจากเป็นกิจกรรมที่ ลันเจีย ลอดจ์ ดำเนินการร่วมกับชุมชนมายาวนาน

หลังจากเก็บสัมภาระเข้าที่พักเรียบร้อย เราเริ่มต้นทำความรู้จักกับวิถีชีวิตของชาวลาหู่ก่อน ด้วยการออกกำลังขาเดินไต่ระดับความชันไปที่บ้านของหมอผีที่ชื่อว่า ‘ยะยอย’

ภายในบ้านค่อนข้างมืด ยะยอยนั่งบนพื้นไม้ยกระดับ บนนั้นมีเครื่องบูชาจัดเตรียมไว้ ขณะที่อีกด้านมีเก้าอี้วางเรียงเป็นแถวพร้อมสำหรับผู้มาเยือน ไกด์ประจำชุมชนเล่าถึงความเชื่อของชาวลาหู่ว่า การเป็นหมอผีนั้นสืบทอดทางสายเลือด ชาวลาหู่เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วยก็จะมาหาหมอผีเพื่อให้ทำพิธีรักษา ถ้าหมอผีทดสอบแล้วว่าอาการป่วยนั้นเกิดจากการกระทำของผีก็จะรักษาหรือไล่ผีให้ตามความเชื่อ แต่ถ้าทดสอบแล้วว่าไม่ใช่ก็จะแนะนำให้ไปหาหมอปัจจุบันแทน

20190817_๑๙๐๘๑๗_0025

สำหรับชาวลาหู่แล้ว หมอผีไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะในด้านการรักษาเท่านั้น ตั้งแต่แรกเกิด หมอผีจะเป็นผู้เรียกขวัญและตั้งชื่อให้ ในงานบุญต่างๆ หมอผีก็จะเป็นผู้ทำพิธีเพื่อความเป็นสิริมงคล

ออกจากบ้านหมอผีลาหู่ เราเดินย้อนกลับไปทางเดิม ผ่านบ้านเรือน ร้านค้าชุมชนที่มีขนมถุงเล็กถุงน้อยห้อยเต็มไปหมด ก่อนจะแวะพักในเพิงเล็กๆ ซึ่งจัดเตรียมไว้เป็นสถานที่ทำเวิร์คช็อป ‘เขียนเทียนทำผ้าบาติก’

20190817_๑๙๐๘๑๗_0014

สาวม้งคนสวยรออยู่แล้วพร้อมอุปกรณ์ครบชุด ตัวอย่างผืนผ้าและผลิตภัณฑ์ที่ทำจากผ้าเขียนเทียน เธอแนะนำเทคนิคการใช้ ‘หลาจัง’ อุปกรณ์ที่ทําจากไม้แท่งเล็กๆ คล้ายปากกาหรือพู่กัน ตรงปลายเป็นทองแดงปลายตัด ใช้จุ่มลงในเทียนหรือขี้ผึ้งร้อนๆ แล้วนำมาวาดลวดลายบนผ้าที่เตรียมไว้ แต่ละเส้นแต่ละลายต้องใช้สมาธิและความละเอียดเป็นอย่างมาก ทำให้รู้เลยว่ากว่าจะได้ผ้าแต่ละผืนนั้นต้องใช้ทั้งทักษะและเวลา เพราะฉะนั้นใครที่บ่นว่าผ้าเขียนเทียนของม้งราคาค่อนข้างสูง คงจะต้องทำความเข้าใจใหม่ว่ากว่าจะได้มานั้นยากเย็นเพียงใด

20190817_๑๙๐๘๑๗_0016

สำหรับชาวม้งโดยเฉพาะผู้หญิง การเขียนเทียน เป็นศิลปะและภูมิปัญญาที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น พวกเขามีลวดลายบนผืนผ้าอันเป็นเอกลักษณ์ ส่วนใหญ่เป็นลายกราฟิก เช่น ลายกากบาท ลายก้นหอย เมื่อเขียนเทียนจนเต็มผืนแล้วจะนําผ้าไปย้อมเย็นด้วยสีน้ําเงิน จากนั้นจึงนําผ้าไปต้มด้วยความร้อนให้เทียนละลาย ปรากฎเป็นลวดลายสีขาวบนผ้าพื้นสีน้ำเงิน

ทุกวันนี้เพื่อความสะดวกรวดเร็วและตอบโจทย์การตลาด นอกจากวิธีแบบดั้งเดิมที่เล่ามาแล้ว มีการพัฒนาอุปกรณ์แม่พิมพ์ปั้มลวดลายต่างๆ แทนการเขียนด้วยมือ ทำให้ผลิตผ้าได้เร็วขึ้น แต่แน่นอนความประณีตงดงามก็ย่อมลดลงด้วย

เราขีดๆ เขียนๆ กันอยู่พักใหญ่ ไม่ต้องถามว่าผลงานของมือใหม่หน้าตาเป็นอย่างไร เอาเป็นว่า...แม้ไม่อาจสืบทอดศิลปะภูมิปัญญาของชาวม้งได้ แต่ก็ยังภูมิใจที่ได้เรียนรู้วิถีอันเป็นเอกลักษณ์ และได้ผลงานตามจินตนาการของตัวเองกลับไปเป็นที่ระลึก

20190817_๑๙๐๘๑๗_0023

 

พระธาตุผาเงา

แสงอาทิตย์ลอดผ่านช่องว่างระหว่างไม้ไผ่เหมือนตั้งใจปลุกให้คนไกลเปิดหน้าต่างมารับไออุ่นของเช้าวันใหม่ แม้จะไร้หมอกขาวอย่างที่เคยเห็นในภาพถ่าย แต่วันฟ้าใสก็เผยให้เห็นสายน้ำที่อยู่ไกลออกไปอย่างชัดเจน

หลังจากใช้เวลาละเลียดกาแฟและอาหารเช้าท่ามกลางโอบล้อมของธรรมชาติจนพอใจ ก็ได้เวลาเดินทางต่อไปยังอำเภอเชียงแสน ดินแดนประวัติศาสตร์อันรุ่งเรืองของเชียงราย

20190817_๑๙๐๘๑๗_0005

ใช้เวลาไม่นาน เราก็มาถึงบริเวณริมแม่น้ำโขงฝั่งตะวันตก ณ หมู่บ้านสบคำ ตำบลเวียง ที่ตั้งของ วัดพระธาตุผาเงา หนึ่งในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ประจำจังหวัด ว่ากันว่า เดิมทีวัดแห่งนี้มีชื่อว่า ‘วัดสบคำ’ เพราะตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง แต่ภายหลังพังทลายลงจากแรงกระแสน้ำ คณะศรัทธาจึงได้สร้างวัดขึ้นมาใหม่ห่างจากจุดเดิมและให้ชื่อตาม ‘พระธาตุผาเงา’ ที่ตั้งอยู่บนหินก้อนใหญ่ในบริเวณนั้น

หลายคนสงสัยถึงที่มาของ ‘ผาเงา’ เล่าต่อกันมาว่าชาวบ้านเรียกตามภาพที่เห็น คือเงาของก้อนหินผาขนาดใหญ่เวลาที่พระอาทิตย์ส่องผ่านมีรูปทรงคล้ายเจดีย์ ปัจจุบันภายในวัดมีพระธาตุอยู่ 3 องค์คือ พระธาตุผาเงาตั้งอยู่บนยอดหินผา อีกองค์หนึ่งคือ พระธาตุจอมจัน เหลือแต่ซากองค์พระเจดีย์สูงประมาณ 5 เมตร ซึ่งทางวัดได้สร้างโบสถ์ขึ้นมาหลังหนึ่ง ถัดจากพระธาตุจอมจันขึ้นไปบนยอดเขา เป็นที่ตั้งของพระธาตุเจ็ดยอด ซึ่งเหลือแต่ซากฐานสูง 5 เมตร ทางวัดได้สร้างพระบรมธาตุพุทธนิมิตเจดีย์ขนาดใหญ่ครอบองค์พระธาตุไว้ แต่ยังคงมองเห็นซากพระธาตุเจ็ดยอดที่อยู่ด้านในได้

สำหรับ หลวงพ่อผาเงา ซึ่งเป็นพระพุทธรูปสำคัญ บันทึกไว้ว่าในปี พ.ศ. 2519 ได้มีการปรับพื้นที่บริเวณวัดใหม่ให้เรียบร้อย จึงมีการขุดยกตอไม้ขนาดใหญ่ออกได้พบอิฐโบราณก่อเรียงกันไว้ เมื่อยกอิฐออกจึงพบกับหน้ากากก่อกั้นไว้ พอยกหน้ากากออกจึงพบพระพุทธรูป ผู้เชี่ยวชาญด้านโบราณวัตถุได้วิเคราะห์ว่าน่าจะมีอายุประมาณ 700 – 1,300 ปี

หลังจากสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์เพื่อความเป็นสิริมงคลเรียบร้อยแล้ว เราเดินต่อมายังจุดชมวิวซึ่งอยู่ด้านบนสุดของวัด จากจุดนี้สามารถมองเห็นการเชื่อมต่อของทั้งสามแผ่นดิน ไทย-ลาว-เมียนมา ได้อย่างสวยงาม แม้วันนี้พรมแดนจะแบ่งผืนดินผืนน้ำออกจากกัน แต่แม่น้ำโขงยังคงทอดตัวคดเคี้ยว ธรรมชาติคงไม่เคยมีเส้นแบ่ง...

20190817_๑๙๐๘๑๗_0001

 

ย้อนอดีตเมืองโบราณเชียงแสน

ท่ามกลางความหลากหลายทางธรรมชาติและวัฒนธรรมของจังหวัดเชียงราย หน้าประวัติศาสตร์อันรุ่งเรืองได้จดจารเรื่องราวของเมืองเก่าแก่หิรัญนครเงินยาง ที่มีชัยภูมิริมแม่น้ำโขงไว้ให้เราได้ออกตามรอยจากหลักฐานอิฐเก่ากำแพงเมืองที่หลงเหลืออยู่

รถรางของศูนย์บริการนักท่องเที่ยวอำเภอเชียงแสน คือพาหนะที่พานักท่องเที่ยวท่องอดีตเมืองโบราณเชียงแสน ซึ่งปัจจุบันเหลือเพียงซากกำแพงเมือง และโบราณสถานอีกหลายแห่งทั้งในและนอกเขตกำแพงเมือง วัดร้างและโบราณสถานเหล่านี้สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นระหว่างพุทธศตวรรษที่ 18-21

20190719-DSC_0674

แม้อากาศยามบ่ายจะค่อนข้างร้อน แต่ไม้ใหญ่ยังคงให้ร่มเงา รถเคลื่อนผ่านซากวัดเจดีย์สำคัญที่กระจายตัวปะปนไปกับบ้านเรือน ด้วยว่าเมืองเก่าแห่งนี้ในอดีตถูกน้ำท่วมหนักและมีดินตะกอนทับถม ครั้นชาวบ้านมาตั้งบ้านเรือนไม่ทราบว่ามีซากวัดเก่าอยู่ ต่อมาภายหลังเมื่อมีการขุดค้นจึงพบซากโบราณสถานอยู่ในเขตที่พักอาศัยจำนวนมาก ภาครัฐทำได้แค่กันพื้นที่บางส่วนออกไป เราจึงได้เห็นภาพของเมืองที่ซ้อนทับกันระหว่างอดีตกับปัจจุบัน

20190817_๑๙๐๘๑๗_0031

แต่นั่นก็เพียงพอให้จินตนาการถึงความรุ่งเรืองของเมืองหิรัญนครเงินยาง และถือเป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ที่พาเราหลุดหลงเข้าในโลกอดีตได้แบบไม่น่าเบื่อ นั่งรถไปเรื่อยๆ ฟังการบรรยายของมัคคุเทศก์ท้องถิ่นไปสักพัก เราก็มาถึง วัดพระธาตุเจดีย์หลวง วัดเก่าแก่ของเมืองเชียงแสน ที่สร้างโดยพระเจ้าแสนภู พระราชนัดดาของพ่อขุนเม็งรายมหาราช ปฐมกษัตริย์ของอาณาจักรล้านนา

เราเดินผ่านช่องประตูกำแพงแก้วที่หนาทึบราวกับอุโมงค์สั้นๆ เพื่อไปนมัสการองค์พระพุทธรูปที่ประดิษฐานภายในวิหาร ได้รับคำอธิบายว่าพระพุทธรูปบนฐานที่ยกสูงขึ้นไปนั้นมีหลวงพ่อเชียงแสน สิงห์ 1 ประดิษฐานเป็นองค์ประธาน และด้านบน พระพุทธอุโฆษ พระพุทธรูปปางมารวิชัย ประดิษฐานเบื้องหน้าองค์หลวงพ่อเชียงแสน

กราบพระขอพรแล้ว ใกล้กันยังมีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ประจำวัดที่สำคัญยิ่ง นั่นคือ พระเจดีย์ทรงระฆังแบบล้านนาที่ใหญ่ที่สุดในเมืองเชียงแสน องค์เจดีย์สูง 88 เมตร ฐานกว้าง 24 เมตร เป็นหลักฐานและรากฐานของพุทธศาสนาที่ลงหลักอย่างแข็งแรง ณ ดินแดนแห่งนี้ และเป็นที่มาของชื่อวัดพระธาตุเจดีย์หลวงนั่นเอง

เราเก็บภาพและเรื่องราวความประทับใจไว้มากมาย แต่เชียงรายยังมีอะไรอีกหลายอย่างที่รอให้นักเดินทางได้ไปสัมผัสด้วยตัวเอง นอกจากแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์วัฒนธรรม โครงการ ‘เชียงราย แต้ แต้’ โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ร่วมกับหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนในจังหวัดเชียงราย ยังมีเมนูท่องเที่ยวหลากหลายสำหรับคนทุกวัย ภายใต้แนวคิด ‘Chiang R A I’ โดย R สื่อความหมายถึง Relax เที่ยวแบบชิลชิล ผ่อนคลาย, A คือ Art การเที่ยวแบบอาร์ทๆ ชมงานศิลปะรวมไปถึงพุทธศิลป์ล้ำค่าของเชียงราย และ I คือ Inspiration หรือแรงบันดาลใจที่ส่งผ่านแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ

ถึงตรงนี้คงต้องบอกว่า จนกว่าจะพบกันใหม่... เชียงฮายม่วนแต้นะเจ้า

20190817_๑๙๐๘๑๗_0024

การเดินทาง

  • การเดินทางไปยังลันเจียลอดจ์ ให้ใช้ถนนเชียงของ - เชียงแสน ระยะทางประมาณ 32 กิโลเมตร จะถึงบ้านม้งกิ่วกาญจน์ ที่พักอยู่ใกล้ๆ กับโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนอาชีวะศึกษา
  • วัดพระธาตุผาเงา ตั้งอยู่บนถนนเลียบริมแม่น้ำโขง สอบถามข้อมูล โทร 0 5377 7151
  • ท่องเที่ยวเมืองโบราณเชียงแสน ติดต่อศูนย์บริการนักท่องเที่ยวเชียงแสน โทร 0 5377 7287